Alineateken (¶)

Het alineateken (¶, Unicode U+00B6 PILCROW SIGN) is het teken dat het begin van een nieuwe alinea markeert. Je kent het vooral als het opmaakteken in tekstverwerkers: zet je in Word de Toon/Verberg-knop aan, dan verschijnt aan het einde van elke alinea een ¶ die normaal onzichtbaar blijft. Verwar het niet met het paragraafteken § (U+00A7), dat juist naar een genummerde juridische sectie verwijst in plaats van een alinea-einde.

Middeleeuwse handschriften werden vaak geschreven als één doorlopend, ononderbroken blok tekst — zonder de regelovergangen of inspringingen die moderne alinea's gebruiken. Schrijvers markeerden waar een nieuwe gedachtegang begon met een speciaal teken, vaak in rode inkt, dat uitgroeide tot de ¶-vorm.

Het Engelse woord «pilcrow» is zelf een verbastering van het Oudfranse paragraphe, dat door herhaalde verkeerde uitspraak in de middeleeuwen versleet tot zijn huidige, ogenschijnlijk onverwante vorm. Het teken overleeft vandaag vooral als opmaakteken in tekstverwerkers — de Toon/Verberg-knop van Microsoft Word laat met een ¶ precies zien waar elke alinea eindigt, een niet-afdrukbaar merkteken dat onzichtbaar blijft tot je erom vraagt.